آنفلوآنزا یک بیماری ویروسی تنفسی است که هم به صورت فصلی و هم به شکل پاندمیک بروز می‌کند. هر سال، به‌ویژه در فصل زمستان، آنفلوآنزای فصلی تا حدود یک میلیارد نفر را مبتلا می‌کند. این بیماری بعد از سرماخوردگی معمولی، یکی از شایع‌ترین عفونت‌های ویروسی دستگاه تنفسی به شمار می‌آید. در این مطلب به این بیماری، راهکارهای تشخیص، درمان و پیشگیری از آن می‌پردازیم.
آنفلوآنزا چیست؟
آنفلوآنزا یک بیماری بسیار مسری است که می‌تواند در کودکان و بزرگسالان در هر سنی پیش بیاید. این بیماری بیشتر در ماه‌های زمستان شایع است، یکی از دلایل این مسئله این است که افراد در این فصل، زمان بیشتری را در فضاهای بسته و در تماس نزدیک با یکدیگر می گذرانند. ویروس آنفلوآنزا به‌راحتی با سرفه، عطسه یا لمس سطوح آلوده منتقل می‌شود. خطر بروز آنفلوآنزا های شدید، در کودکان خردسال، سالمندان، زنان باردار و افراد با بعضی مشکلات زمینه‌ای مثل آسم یا سایر بیماری‌های ریوی بیشتر است.
علائم رایج آنفلوآنزا
علائم آنفلوآنزای فصلی می‌تواند از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد اما معمولاً شامل موارد زیر است:
- تب بالاتر از 8/37 درجه سانتی‌گراد (که معمولاً دو تا پنج روز ادامه پیدا می‌کند)
- سردرد و دردهای عضلانی
- ضعف و خستگی (که ممکن است چند هفته طول بکشد)
- سرفه و گلودرد در بعضی موارد
بیشتر افراد مبتلا به آنفلوآنزا دچار تب و دردهای عضلانی می‌شوند و بعضی علائم شبیه سرماخوردگی (مثل آب‌ریزش بینی و گلودرد) را هم نشان می‌دهند.
عوارض آنفلوآنزا
بیشتر افرادی که به آنفلوآنزا مبتلا می‌شوند، ظرف چند روز تا حدود دو هفته بهبود پیدا می‌کنند، اما در بعضی افراد، ابتلا به آنفلوآنزا می‌تواند با بروز عوارضی همراه باشد که شایع‌ترین آن‌ها پنومونی (ذات‌الریه) است. پنومونی یک عفونت جدی ریه محسوب می‌شود و احتمال بروز آن در گروه‌های زیر بیشتر است:
- کودکان خردسال
- افراد بالای شصت‌وپنج سال
- افراد ساکن در مراکز مراقبت طولانی‌مدت ( مثل خانه‌های سالمندان)
- افراد مبتلا به بعضی بیماری‌ها مثل دیابت یا بیماری‌هایی که قلب یا ریه‌ها را تحت‌تاثیر قرار می‌دهد.
- افراد دارای سیستم ایمنی ضعیف، مثل کسانی که پیوند عضو انجام داده‌اند.
تشخیص آنفلوآنزا
تشخیص آنفلوآنزا معمولاً بر اساس علائم (تب، سرفه و درد عضلانی) انجام می‌شود. آزمایش‌های آزمایشگاهی برای تشخیص آنفلوآنزا در بعضی موارد انجام می‌شوند؛ از جمله زمانی که یک همه‌گیری جدید آنفلوآنزا در جامعه پیش می‌آید و همین‌طور در بیمارانی که بیشتر در معرض خطر بروز عوارض این بیماری قرار دارند.
درمان آنفلوآنزا
بیشتر افراد مبتلا به آنفلوآنزا بدون نیاز به درمان، طی یک تا دو هفته بهبود پیدا می‌کنند. البته گاهی عوارض جدی ناشی از آنفلوآنزا پیش می‌آیند.
درصورت بروز موارد زیر، باید خیلی سریع به پزشک مراجعه کنیم:
- تنگی نفس یا مشکل در تنفس
- درد یا فشار در قفسه سینه یا شکم
- علائم کم‌آبی بدن (مثل سرگیجه موقع ایستادن یا کاهش ادرار)
- گیجی
- استفراغ مداوم یا ناتوانی در نوشیدن مایعات کافی
در کودکان، علاوه بر موارد بالا، علائم زیر هم هشداردهنده به‌شمار می‌آیند:
- کبودی یا تغییر رنگ پوست به آبی یا بنفش
- تحریک‌پذیری شدید و آرام نگرفتن در آغوش
- نداشتن اشک موقع گریه (در شیرخواران)
- تب همراه با بثورات پوستی
- سخت بیدار شدن
گروه‌های زیر بیشتر در معرض خطر بروز عوارض ناشی از آنفلوآنزا قرار دارند :
- زنان باردار
- کودکان خردسال (کمتر از پنج سال، به‌ویژه زیر دو سال)
- افراد شصت‌وپنج سال و بالاتر
- افراد با بعضی شرایط یا بیماری‌ها، از جمله:
- بیماری‌های مزمن ریوی (مثل آسم)
- بیماری‌های قلبی
- دیابت
- بیماری‌هایی که منجر به تضعیف سیستم ایمنی می‌شوند مثل عفونت HIV
- پیوند عضو
اگر ما یا فرزندمان علائم آنفلوآنزا داریم و در یکی از این گروه‌ها قرار می‌گیریم، باید با پزشک خود تماس بگیریم.
درمان علائم آنفلوآنزا
درمان علائم آنفلوآنزا می‌تواند به بهبود احساس ما در دوره بیماری کمک کند، اما بیماری را سریع‌تر از بین نمی‌برد. اقدام‌های زیر در دوران ابتلا به آنفلوآنزا توصیه می‌شود:
- تا زمان رفع کامل بیماری استراحت کنیم، به‌ویژه اگر بیماری شدید است.
- مایعات را به میزان کافی بنوشیم تا دچار کم‌آبی نشویم. یکی از راه‌های بررسی کافی بودن مصرف مایعات، توجه به رنگ ادرار است. ادرار طبیعی باید زرد کمرنگ تا تقریباً بی‌رنگ باشد. اگر به اندازه کافی مایعات مصرف کنیم، باید هر سه تا پنج ساعت یک بار دفع ادرار داشته باشیم.
- استامینوفن می‌تواند تب، سردرد و دردهای عضلانی را کاهش بدهد.
داروهای ضدویروس درمان آنفلوانزا
همه افراد مبتلا به آنفلوآنزا به مصرف داروی ضدویروس نیاز ندارند. تصمیم‌گیری درباره استفاده از داروهای ضد ویروس با درنظرگرفتن مواردی مثل شدت بیماری و وجود عوامل خطر عوارض آنفلوآنزا در فرد بیمار، توسط پزشک معالج صورت می‌گیرد.
نقش آنتی‌بیوتیک‌ها در درمان آنفلوآنزا
آنتی‌بیوتیک‌ها در درمان آنفلوآنزا (که یک بیماری ویروسی است) هیچ نقشی ندارند و استفاده از آن‌ها فقط در صورتی لازم می‌شود که عوارض باکتریایی ناشی از آنفلوآنزا، مثل پنومونی، عفونت گوش یا سینوزیت باکتریایی بروز پیدا کرده باشند. مصرف نادرست آنتی‌بیوتیک‌ها می‌تواند به بروز عوارض جانبی و مقاومت آنتی‌بیوتیکی منجر شود.
پیشگیری از آنفلوآنزا
مؤثرترین راه پیشگیری از ابتلا به آنفلوآنزا دریافت واکسن سالانه آنفلوآنزا و رعایت اقدام‌های ساده کنترل عفونت مثل شست‌وشوی دست‌هاست.
