بیماری ام اس (Multiple Sclerosis) چیست؟ علائم، انواع، تشخیص و روش‌های درمان
ام اس (MS) یا Multiple Sclerosis یک بیماری مزمن و التهابی سیستم عصبی مرکزی است که می‌تواند مغز، نخاع و عصب بینایی را تحت تأثیر قرار دهد. در این بیماری، سیستم ایمنی بدن به اشتباه به بخش‌هایی از سیستم عصبی حمله می‌کند و به میلین، یعنی لایه محافظ اطراف رشته‌های عصبی، آسیب می‌زند.
آسیب به میلین می‌تواند انتقال پیام‌های عصبی را مختل کند و در نتیجه علائم مختلفی مانند مشکلات بینایی، بی‌حسی، ضعف عضلانی، اختلال تعادل و خستگی ایجاد شود. شدت و نوع علائم در افراد مختلف متفاوت است و ممکن است دوره‌هایی از تشدید علائم و بهبود نسبی وجود داشته باشد.
ام اس چیست؟
مولتیپل اسکلروزیس یا MS نوعی بیماری مرتبط با سیستم ایمنی است که در آن التهاب و آسیب به میلین و گاهی خود رشته‌های عصبی در سیستم عصبی مرکزی ایجاد می‌شود.
هنگامی که میلین آسیب می‌بیند، انتقال پیام‌های الکتریکی بین مغز و سایر قسمت‌های بدن می‌تواند دچار اختلال شود. در صورت تکرار آسیب، ممکن است در برخی قسمت‌های سیستم عصبی بافت اسکار ایجاد شود؛ به همین دلیل نام بیماری به معنای «سخت‌شدن یا اسکلروز متعدد» است.
ام اس معمولاً یک بیماری مادام‌العمر است، اما روند آن در همه بیماران یکسان نیست. برخی افراد علائم خفیف دارند، در حالی که در بعضی بیماران بیماری می‌تواند باعث مشکلات قابل توجه حرکتی یا سایر اختلالات عصبی شود.
علت بیماری ام اس چیست؟
علت دقیق ابتلا به ام اس هنوز به‌طور کامل مشخص نشده است. شواهد موجود نشان می‌دهد که ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی می‌تواند در ایجاد بیماری نقش داشته باشد.
در MS، سیستم ایمنی عملکرد طبیعی خود را از دست می‌دهد و به بافت‌های سیستم عصبی مرکزی حمله می‌کند. با این حال، ام اس یک بیماری ساده با یک علت مشخص نیست و عوامل متعددی در ایجاد آن نقش دارند.
برخی عوامل مانند سابقه خانوادگی، بعضی عوامل محیطی و کمبود ویتامین D به‌عنوان عوامل مرتبط با افزایش خطر ابتلا مورد بررسی قرار گرفته‌اند، اما وجود یک عامل به‌تنهایی به معنای ابتلای قطعی به ام اس نیست.
علائم ام اس چیست؟
علائم ام اس به محل و میزان آسیب در سیستم عصبی بستگی دارد. به همین دلیل، علائم در افراد مختلف می‌تواند بسیار متفاوت باشد.
برخی از شایع‌ترین علائم عبارت‌اند از:
- خستگی شدید
- بی‌حسی یا احساس سوزن‌سوزن شدن دست‌ها و پاها
- ضعف عضلانی
- مشکلات تعادل و هماهنگی حرکات
- سرگیجه
- اختلال در راه رفتن
- تاری دید یا کاهش دید
- دوبینی
- دردهای عصبی
- گرفتگی یا اسپاسم عضلات
- مشکلات کنترل ادرار یا عملکرد روده
- اختلالات شناختی در برخی افراد
- تغییرات خلقی
علائم ممکن است به‌صورت ناگهانی ظاهر شوند یا به تدریج ایجاد شوند. همچنین شدت آنها می‌تواند در طول زمان تغییر کند.
مشکلات بینایی در ام اس
اختلالات بینایی یکی از علائمی است که ممکن است در برخی افراد مبتلا به MS ایجاد شود. نوریت بینایی، یعنی التهاب عصب بینایی، می‌تواند باعث کاهش دید، تاری دید یا درد هنگام حرکت چشم شود.
البته مشکلات بینایی دلایل بسیار دیگری نیز دارند و مشاهده این علائم به‌تنهایی به معنای ابتلا به ام اس نیست.
انواع ام اس
پزشکان معمولاً ام اس را بر اساس الگوی بروز علائم و روند بیماری به چند گروه تقسیم می‌کنند.
۱. ام اس عودکننده ـ فروکش‌کننده
در این نوع، بیمار دوره‌هایی از تشدید علائم یا بروز علائم جدید را تجربه می‌کند که به آنها عود (Relapse) گفته می‌شود. پس از آن ممکن است علائم تا حدی یا به‌طور کامل بهبود پیدا کنند.
این نوع، شایع‌ترین الگوی بیماری در زمان تشخیص اولیه بسیاری از بیماران است.
۲. ام اس پیشرونده ثانویه
برخی افرادی که ابتدا به شکل عودکننده ـ فروکش‌کننده مبتلا هستند، ممکن است با گذشت زمان وارد مرحله‌ای شوند که ناتوانی به‌تدریج افزایش پیدا کند.
در این مرحله ممکن است عودها همچنان اتفاق بیفتند یا روند پیشرفت بیماری بدون عودهای مشخص ادامه داشته باشد.
۳. ام اس پیشرونده اولیه
در این نوع، بیماری از ابتدا با افزایش تدریجی علائم و ناتوانی همراه است و معمولاً دوره‌های مشخص عود و بهبودی مانند نوع عودکننده ـ فروکش‌کننده وجود ندارد.
۴. سندرم بالینی منفرد
Clinically
