انواع جراحی‌های دهان و دندان؛ آشنایی با روش‌ها، کاربردها و مراقبت‌ها
جراحی‌های دهان و دندان یکی از بخش‌های مهم درمان‌های دندانپزشکی هستند که با هدف درمان مشکلات دندان، لثه، استخوان فک و سایر بافت‌های دهان انجام می‌شوند. برخلاف تصور بسیاری از افراد، جراحی دهان تنها به کشیدن دندان محدود نمی‌شود و روش‌های مختلفی مانند جراحی دندان عقل، کاشت ایمپلنت، پیوند استخوان، جراحی لثه و جراحی اصلاحی فک را شامل می‌شود.
انتخاب نوع جراحی به شرایط بیمار، وضعیت دندان‌ها و لثه، سلامت استخوان فک و تشخیص دندانپزشک یا جراح دهان، فک و صورت بستگی دارد. برخی از این جراحی‌ها با بی‌حسی موضعی و به‌صورت سرپایی انجام می‌شوند و بعضی دیگر ممکن است به بیهوشی یا مراقبت‌های تخصصی‌تر نیاز داشته باشند.
جراحی دهان و دندان چیست؟
جراحی دهان به مجموعه‌ای از اقدامات جراحی گفته می‌شود که روی دندان‌ها، لثه‌ها، استخوان فک و سایر قسمت‌های حفره دهان انجام می‌شوند. از مهم‌ترین دلایل انجام این جراحی‌ها می‌توان به دندان‌های نهفته یا آسیب‌دیده، عفونت‌های شدید، از دست رفتن دندان، تحلیل استخوان فک، بیماری‌های لثه و برخی ضایعات دهان اشاره کرد.
در ادامه با مهم‌ترین انواع جراحی‌های دهان و دندان آشنا می‌شویم.
۱. جراحی و کشیدن دندان
گاهی دندان به دلیل پوسیدگی شدید، شکستگی، عفونت یا سایر مشکلات قابل درمان نیست و لازم است کشیده شود. کشیدن دندان ممکن است ساده باشد یا در شرایطی که دندان به‌طور کامل از لثه خارج نشده است، به جراحی نیاز داشته باشد.
در جراحی دندان، پزشک ممکن است با ایجاد برش در لثه و در صورت نیاز برداشتن مقدار کمی از استخوان اطراف، دندان را خارج کند. پس از کشیدن دندان نیز رعایت توصیه‌های پزشک برای کنترل خونریزی، کاهش احتمال عفونت و بهبود محل جراحی اهمیت زیادی دارد.
۲. جراحی دندان عقل
جراحی دندان عقل یکی از شناخته‌شده‌ترین انواع جراحی‌های دهان است. دندان عقل ممکن است به دلیل کمبود فضای کافی به‌صورت کامل رشد نکند و در استخوان یا لثه باقی بماند. به این وضعیت، دندان عقل نهفته گفته می‌شود.
دندان عقل نهفته در برخی افراد می‌تواند با درد، التهاب، عفونت یا آسیب به دندان‌های مجاور همراه باشد. در صورت تشخیص دندانپزشک، ممکن است خارج کردن آن به روش جراحی توصیه شود.
۳. جراحی کاشت ایمپلنت دندان
ایمپلنت دندان یکی از روش‌های جراحی برای جایگزینی دندان از دست‌رفته است. در این روش، پایه ایمپلنت در استخوان فک قرار می‌گیرد و پس از طی دوره ترمیم و اتصال مناسب به استخوان، بخش‌های پروتزی مانند روکش روی آن قرار می‌گیرند.
فرآیند کاشت ایمپلنت ممکن است بسته به شرایط بیمار و وضعیت استخوان فک در چند مرحله انجام شود و مدت زمان بهبودی نیز در افراد مختلف متفاوت است.
۴. پیوند استخوان فک
در بعضی از افرادی که دندان خود را از دست داده‌اند، حجم یا تراکم استخوان فک برای قرار دادن ایمپلنت کافی نیست. در چنین شرایطی ممکن است جراح انجام پیوند استخوان یا افزایش حجم استخوان را پیشنهاد کند.
هدف از این روش، ایجاد شرایط مناسب‌تر برای حمایت از ایمپلنت یا بازسازی ناحیه‌ای از استخوان فک است. پیوند استخوان ممکن است به‌تنهایی یا به‌عنوان بخشی از برنامه درمان ایمپلنت انجام شود.
۵. جراحی لثه
جراحی لثه برای درمان برخی بیماری‌های پیشرفته لثه یا اصلاح مشکلات خاص بافت لثه انجام می‌شود. بسته به شرایط بیمار، روش‌هایی مانند جراحی کاهش پاکت‌های پریودنتال، پیوند لثه و برخی اقدامات بازسازی‌کننده ممکن است مورد استفاده قرار گیرند.
برای مثال، در پیوند لثه، بافت مورد نیاز می‌تواند از ناحیه دیگری مانند کام دهان گرفته شود و برای پوشاندن ریشه‌های نمایان‌شده مورد استفاده قرار گیرد. این روش می‌تواند به کاهش حساسیت و جلوگیری از پیشرفت تحلیل لثه کمک کند.
۶. جراحی افزایش طول تاج دندان
افزایش طول تاج دندان روشی است که در آن مقدار مشخصی از بافت لثه و در برخی موارد استخوان اطراف دندان اصلاح می‌شود تا بخش بیشتری از تاج دندان نمایان شود.
این روش می‌تواند دلایل درمانی یا زیبایی داشته باشد؛ برای مثال، زمانی که بخش زیادی از دندان به دلیل شکستگی یا پوسیدگی زیر خط لثه قرار گرفته باشد، ممکن است برای دسترسی بهتر به دندان انجام شود.
۷. جراحی لثه برای اصلاح لبخند لثه‌ای
در برخی افراد هنگام لبخند، بخش زیادی از لثه نمایان می‌شود که به آن «لبخند لثه‌ای» گفته می‌شود. در مواردی که علت این وضعیت افزایش یا رشد بیش از حد بافت لثه باشد، ممکن است روش‌هایی مانند جینجیوکتومی یا اصلاح فرم لثه مورد استفاده قرار گیرد.
جینجیوکتومی به معنای برداشتن بخشی از بافت اضافی لثه است و علاوه بر برخی کاربردهای درمانی، می‌تواند در بعضی شرایط برای بهبود ظاهر لبخند نیز انجام شود.
۸. جراحی دندان نهفته
گاهی یک دندان به دلایلی مانند کمبود فضا یا مسیر نامناسب رویش نمی‌تواند به‌طور طبیعی در دهان ظاهر شود. دندان نهفته ممکن است در استخوان یا زیر بافت لثه باقی بماند.
در برخی موارد، جراح با ایجاد دسترسی مناسب به دندان، آن را در معرض دهان قرار می‌دهد یا در صورت غیرقابل استفاده بودن، اقدام به خارج کردن آن می‌کند. دندان‌های عقل یکی از شایع‌ترین دندان‌های نهفته هستند.
۹. جراحی کیست‌ها و ضایعات دهان و فک
برخی کیست‌ها و ضایعات می‌توانند در استخوان فک یا بافت‌های دهان ایجاد شوند. تشخیص نوع ضایعه معمولاً بر اساس معاینه، تصویربرداری و در صورت نیاز بررسی بافت‌شناسی انجام می‌شود.
بسته به نوع و اندازه ضایعه، درمان ممکن است شامل خارج کردن ضایعه، تخلیه یا سایر روش‌های جراحی باشد. بنابراین مشاهده یک توده، زخم یا تغییر غیرطبیعی در دهان باید توسط پزشک یا دندانپزشک بررسی شود.
۱۰. جراحی اصلاحی فک
جراحی اصلاحی فک یا جراحی ارتوگناتیک برای اصلاح برخی ناهماهنگی‌های استخوان‌های فک انجام می‌شود. این جراحی می‌تواند در افرادی مطرح شود که مشکلات قابل توجهی در نحوه قرارگیری فک بالا و پایین یا اختلالات شدید بایت دارند.
از جمله مشکلاتی که ممکن است با جراحی اصلاحی فک درمان شوند می‌توان به برخی انواع مال‌اکلوژن، جلو یا عقب بودن فک و بعضی مشکلات عملکردی اشاره کرد. این درمان معمولاً با برنامه‌ریزی دقیق و در بسیاری از موارد همراه با درمان ارتودنسی انجام می‌شود.
۱۱. جراحی فک و صورت
جراحی فک و صورت حوزه گسترده‌تری دارد و می‌تواند مشکلات مربوط به فک، صورت، دهان و برخی نواحی سر و گردن را دربرگیرد. درمان شکستگی‌های فک و صورت، برخی ناهنجاری‌های مادرزادی، تومورها و کیست‌های فک و بعضی اختلالات مفصل فکی ـ گیجگاهی از جمله مواردی هستند که ممکن است به ارزیابی جراح فک و صورت نیاز داشته باشند.
آیا جراحی دهان و دندان درد دارد؟
میزان درد به نوع جراحی، محل درمان، وسعت جراحی و شرایط فرد بستگی دارد. در هنگام انجام بسیاری از جراحی‌های دندان از بی‌حسی موضعی استفاده می‌شود و بیمار نباید درد قابل توجهی در حین عمل احساس کند.
پس از جراحی، مقداری درد، تورم یا حساسیت می‌تواند ایجاد شود. شدت و مدت این علائم به نوع جراحی بستگی دارد و پزشک معمولاً توصیه‌های لازم برای کنترل درد و مراقبت از محل جراحی را ارائه می‌کند.
مراقبت‌های بعد از جراحی دهان و دندان
رعایت دستورهای پزشک یا جراح بعد از عمل، نقش مهمی در روند بهبودی دارد. بسته به نوع جراحی ممکن است توصیه‌هایی مانند موارد زیر ارائه شود:
- رعایت بهداشت دهان طبق دستور پزشک
- پرهیز از دستکاری محل جراحی
- رعایت رژیم غذایی توصیه‌شده در روزهای ابتدایی
- مصرف داروهای تجویزشده طبق دستور
- خودداری از استعمال دخانیات در دوره توصیه‌شده
- مراجعه به پزشک در زمان تعیین‌شده برای بررسی روند بهبودی
دوره نقاهت برای همه جراحی‌ها یکسان نیست و نمی‌توان زمان مشخصی را برای تمام بیماران تعیین کرد.
چه زمانی باید بعد از جراحی به پزشک مراجعه کرد؟
برخی علائم مانند تورم و ناراحتی خفیف ممکن است بخشی از روند طبیعی بهبودی باشند؛ اما در صورت بروز علائمی مانند خونریزی شدید یا مداوم، تب، افزایش قابل توجه درد، تورم شدید یا علائم عفونت، باید با دندانپزشک یا جراح خود تماس بگیرید.
جمع‌بندی
جراحی‌های دهان و دندان طیف گسترده‌ای از درمان‌ها را شامل می‌شوند؛ از کشیدن دندان و جراحی دندان عقل گرفته تا کاشت ایمپلنت، پیوند استخوان، جراحی لثه و جراحی اصلاحی فک. انتخاب روش مناسب تنها پس از معاینه، بررسی سوابق پزشکی و در صورت نیاز انجام تصویربرداری امکان‌پذیر است.
بنابراین اگر دندانپزشک یا جراح دهان و فک و صورت انجام یک عمل جراحی را پیشنهاد کرده است، بهتر است درباره علت انجام جراحی، روش مورد نظر، مزایا و عوارض احتمالی، مدت دوره نقاهت و گزینه‌های درمانی جایگزین از پزشک خود سؤال کنید.
توجه: این مطلب صرفاً جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه و تشخیص پزشک یا دندانپزشک نیست.
